Westerborkpad etappe 21: Beilen – Kamp Westerbork

Route: Westerborkpad
Afstand: 20 km
Start: Station Beilen
Eind: Kamp Westerbork (en terug naar Hooghalen)

Op 4 mei, de dag waarop Nederland stilstaat bij o.a. de Nederlandse slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog, lopen wij de laatste etappe van het Westerborkpad. Een toepasselijke dag voor de afsluiting van een historisch interessante, af en toe indrukwekkende, en zeker ook mooie route door vijf provincies. Anderhalf jaar geleden begonnen we op Amsterdam Centraal aan de wandeling en haalden bij de Hollandsche Schouwburg – de daadwerkelijke start van het pad – onze eerste stempel. Nu prijkt er een tweede stempel in het boekje, van Herinneringscentrum Kamp Westerbork.

We beginnen de dag in Hooghalen waar we de auto parkeren en een 8-persoonsbusje nemen naar Beilen, het begin van deze etappe. Het weer is afwisselend en dikwijls dreigen donkere luchten met regen. Het blijft gelukkig, op een buitje na, bij een dreiging. De winterse buien die voorspeld zijn, vallen niet in dit gedeelte van Nederland. Fototechnisch is het ideaal weer, de wolkenluchten met felle zon leveren mooie plaatjes op.

Bij de bushalte in Hooghalen nemen we de bus naar Beilen

Vanaf het station lopen we langs de Domo fabriek richting centrum en over het terrein van psychiatrische inrichting Beileroord. De route slingert over het grote terrein dat vlak langs de spoorlijn ligt. Niet de meest ideale plek voor een dergelijke instelling. Zouden hier vaak mensen voor de trein springen?

We komen langs een Joodse begraafplaats die nu midden in een woonwijk ligt. Het grenst aan een speeltuin en ligt verdekt opgesteld. Pas na een paar honderd meter merken we dat we er al voorbij gelopen zijn. In 1941 telde de Joodse gemeenschap Beilen 64 leden. Van alle Joden die zijn weggevoerd, keerde niemand terug. Enkele Joodse inwoners overleefden de oorlog door onder te duiken.

De Joodse begraafplaats Beilen ligt nu midden in een woonwijk

En dan lopen we Beilen uit en volgen een lange weg langs het spoor. We kruisen het Oranjekanaal waar we met het Jacobspad ook langsliepen. Dit kanaal werd o.a. gebruikt om voedsel, bouwmaterialen, maar ook neergeschoten vliegtuigen te vervoeren naar Kamp Westerbork. Deze vliegtuigen werden in het kamp ontmanteld. In april 1945 was dit kanaal de laatste hindernis voor de Canadezen, voordat zij Kamp Westerbork konden bevrijden. Op dat moment waren hier nog 876 Joodse gevangenen.

Oranjekanaal

De weg tot aan Hooghalen gaat deels door het heuvingerzand, een natuurgebied met bos en heide. De bomen beschermen ons tegen de buitjes die af en toe vallen. Tot aan Hooghalen lopen we langs het laatste stuk spoorlijn van deze wandeling en komen we langs de plek van het voormalige treinstation van Hooghalen. Tot november 1942 was er nog geen directe spoorverbinding met het kamp en vertrokken en arriveerden hier de deportatietreinen. Vandaag de dag is hier niets meer van te zien, het stationsgebouw is in 1960 gesloopt.

De spoorlijn bij Hooghalen

In Hooghalen trakteren we onszelf op koffie met een ambachtelijk gebakje bij de dorpsbakker, voordat we aan het laatste gedeelte van de etappe beginnen. Als de buien overgedreven zijn, lopen we via een bungalowpark over een bospad naar Kamp Westerbork. Het is er verlaten, wat ons aan het denken zet over wat zich hier in deze bossen allemaal heeft afgespeeld.

En dan zien we de vele auto’s en bussen op de parkeerplaats van het Herinneringscentrum. Ik weet niet hoe druk het hier normaal is, maar ik kan me voorstellen dat deze plek op een dag als vandaag wel wat meer mensen trekt. Om ons heen horen we naast Nederlands en Fries, ook veel Amerikaans. In het Herinneringscentrum halen we het certificaat: we hebben het Westerborkpad nu echt afgerond. Ook krijgen we hierbij een speldje van het gestileerde prikkeldraadje, symbool van dit pad en Kamp Westerbork. Uiteraard antwoorden we bevestigend als de baliemedewerkster vraagt of we ook een stempel willen in ons boekje.

Een certificaat, een speldje en een stempel

We leggen de laatste kilometers af naar de plek van het kamp zelf. Overal is men bezig met de voorbereidingen voor de herdenking van vanavond. Paden zijn afgesloten met paarse linten en auto’s rijden af en aan. Langs de weg staan op gelijke afstand van elkaar palen met bordjes. Op elk bordje staan de details van een transport dat vertrok uit het kamp: de bestemming, de datum en het aantal mensen. Confronterend om kilometers lang elke paar meter zo’n paal te zien. In totaal zijn er 93 treinen vertrokken met meer dan 107.000 mensen.

Een van de 93 palen, voor elk transport één

Onderweg komen we langs het Bos van de Toekomst. Hier kunnen mensen een boom planten ter herdenking aan een overleden dierbare of als markering van een geboorte, huwelijk of jubileum. Bordjes bij de bomen geven een korte toelichting. Bij Zwolle waren we ook al een dergelijk bos tegengekomen. Dit bos is vele malen groter.

Een boom in het Bos van de Toekomst

Bij het kamp komen we langs de ‘Tekens in Westerbork’. Deze vijf sarcofagen vermelden de kampen waarheen de gevangenen uit Kamp Westerbork gedeporteerd werden, het aantal gevangenen en het aantal overlevenden.

Tekens in Westerbork

Dan doemt daar het beroemde kampcommandantshuis op. Onder glas is het huis bewaard gebleven van Albert Gemmeker, van oktober 1942 tot en met april 1945 commandant van Kamp Westerbork. De groene verf bladdert af, hier en daar staat een raam open, een rafelig gordijntje hangt naar buiten.

Het kampcommandantshuis

Via de slagboom en roestig prikkeldraad lopen we het kampterrein op. Het is een uitgestrekte vlakte met diverse monumenten. Zo zijn er de 102.000 stenen op de voormalige appelplaats van het kamp. Binnen de contouren van Nederland staat elk steentje voor de moord op een mens. Foto’s geven de mensen een gezicht. Op de achtergrond verheffen zich de schotels van de radiosterrenwacht. Indrukwekkend.

De 102.000 stenen

We lopen verder langs een barak, een voorbeeld van een wagon en uitvergrote briefkaarten die mensen vanuit het kamp verstuurden of zelfs uit de trein wierpen in de hoop dat iemand hem zou posten. De berichten als ‘wij gaan op reis’ en ‘we houden ons flink’ zijn extra schrijnend voor de bezoekers van nu, die weten wat er gebeurd is.

Briefkaarten die verstuurd zijn uit Kamp Westerbork

En dan is daar het symbool van het kamp: de omgebogen spoorlijn. Dit is de plek waar vanavond de herdenking wordt gehouden. Cameramensen zijn druk bezig de boel in te richten. Het podium staat er al en het geluid wordt getest. Een jongetje balanceert op de rails. Voor hem is dit een grote speeltuin. Op de achtergrond is de wachttoren een stille getuige van wat hier zich heeft afgespeeld.

Wij sluiten hier het Westerborkpad af. Weer een langeafstandswandeling afgerond. Een met veel historie ditmaal. En uiteraard ook natuurschoon, hoewel niet iedere etappe even mooi was. De rode draad blijft nu eenmaal de spoorlijn. Ik vond het een mooie combinatie en kan deze LAW dan ook iedereen aanraden.

Benieuwd naar de andere etappes van het Westerborkpad? Hier vind je alle verhalen over de etappes.

Advertenties

Westerborkpad etappe 20: Hoogeveen – Beilen

Route: Westerborkpad
Afstand: 29 km
Start: Station Hoogeveen
Eind: Station Beilen

Bij de vorige etappe was het grijs, de kortste dag was bijna daar en Drenthe was in kerstsferen. Alweer een tijdje geleden dus. Wat weerhield ons tot nu toe van verder wandelen? Sinds het najaar van 2018 is er tussen Hoogeveen en Beilen een buslijn opgeheven, waardoor de etappe vanaf Hoogeveen nu bijna 30 km is. Niet heel aantrekkelijk op korte, donkere winterdagen. Maar nu de dagen lengen, het weer zonovergoten is en ik met het Marskramerpad al weer meerdere langere etappes heb gewandeld, is het op Tweede Paasdag dan toch tijd voor de 20ste etappe.

Op een stralende voorjaarsdag beginnen we op tijd in Hoogeveen. We hebben al een auto- en treinrit achter de rug en zijn toe aan koffie. Gelukkig heeft de Huiskamer op het station prima cappuccino en beginnen we voldaan aan de wandeling. We lopen al snel Hoogeveen uit en komen in een bos met een bijzondere naam: het Spaarbankbos. Vroeger lagen hier heidevelden. In 1890 koopt de Spaarbank uit Hoogeveen het terrein en plant er een bos voor mijnhout in Limburg. De naam herinnert nog altijd aan deze tijd.

Als wij verder het bos inlopen, dringt de stilte zich op. Na een kilometer tekenen vijf silhouetten zich af tegen de bomen. De zonnestralen werpen schaduwen op de roestbruine metalen mensfiguren. De beeldengroep herdenkt de vijf inwoners van Hoogeveen die begin augustus 1943 op deze plek gefusilleerd zijn, als represaille op een verzetsactie. Het is een indrukwekkend gezicht, hier op deze vroege ochtend.

Monument Spaarbankbos

We verlaten het bos en zoeken de spoorlijn op die steeds dichter bij Kamp Westerbork komt. We komen in een gebied van landweggetjes, buurtschappen, weidevelden en bosstroken. De plaatsen die we op de borden zien staan, klinken ver van alles verlaten en niet al te positief: Siberië, Zwartschaap, Stuifzand. Het verwijst naar het onherbergzame Drenthe van vroeger tijden, toen deze plaatsen ook echt ver van de bewoonde wereld lagen. De ANWB-bordjes met de wandelroute ‘Naar Siberië’ krijgen als ondertitel ‘(en weer terug)’ mee. Voor wie nog twijfelt om deze route te gaan wandelen.

Met een slinger brengt de route ons bij de plek van Werkkamp Kremboong. In 1942 werden hier ongeveer 400 Joodse mannen ingezet als dwangarbeider bij de ontginning van de velden rondom het kamp. Het kamp stond op de akkers naast het monument, dat nu nog herinnert aan die tijd. De naam Kremboong verwijst naar een suikerfabriek op Java. De fabriekseigenaar kocht dit Drentse gebied als belegging en vernoemde het naar zijn plantage.

Monument voor Kamp Kremboong

Na Kremboong volgt de route een tijdje het Oude Diep. De velden om ons heen zien geel van de paardenbloemen. In de bermen bloeien sleutelbloemen en fluitenkruid. Het is volop lente. En dan nadert de berg. Borden verwelkomen ons op het fietsparcours ‘Col du VAM’. Links en rechts van ons rijden de wielrenners ons voorbij en beginnen aan hun klim van de 15% hellingen. Af en toe worden ze ingehaald door een oudere dame op een elektrische fiets met een grote mand voorop.

Uiteraard wagen wij ons ook aan de klim. Een vreemd idee om op een voormalige vuilnisbelt in Drenthe te lopen, terwijl je om je heen een Frans berglandschap ziet. Op de top vereeuwigen wij onszelf voor het ‘col’-bord met de hoogte (4800 cm boven NAP!). We lopen een rondje door het infocentrum de Blinkerd en aanvaarden dan de terugtocht.

Franse taferelen in Drenthe

Op naar Wijster waar we onze hoop hebben gevestigd op een kopje koffie. In het Drentse plaatsje vinden we een bankje met een gedicht over de arbeiders van de VAM (Vuil Afvoer Maatschappij), weinig mensen, maar geen koffie. Aan het einde van het dorp blijkt een snackbar open en we stellen ons tevreden met een ijsje.

Een gedicht over de VAM in Wijster

Het laatste stuk van de etappe loopt voor een groot deel langs het spoor. Bij een boerderij vinden we een stolperstein, ter herinnering aan een verzetsheld die hier woonde. Bij Ter Horst liepen we al eerder, merken we als we markering van het Jacobspad tegenkomen. Door buitenwijken van Beilen naderen we langzaam maar zeker het station. Na 29 km zien we de Domo fabriek, nu Friesland Campina, opdoemen. Hier hebben we vanmorgen vroeg de auto geparkeerd. Na een zonnige, warme en verrassende etappe zijn we er weer. Nog één etappe te gaan naar de plek waar dit langeafstandspad naar vernoemd is.

Benieuwd naar de andere etappes van het Westerborkpad? Hier vind je de verhalen over de etappes tot nu toe.

Jacobspad etappe 5: Foxwolde – Vries

Route: Jacobspad Uithuizen – Hasselt
Afstand: 24 km
Startpunt: Peize carpoolplaats N372
Eindpunt: Vries, parkeerplaats aan de Brink

Een idyllisch plekje onderweg bij het Noordscheveld

Op een doordeweekse dag in mei starten we gedrieën aan de vijfde etappe van het Jacobspad. Het belooft een lange en mooie route te worden als we het boekje mogen geloven. We passen het twee-auto-principe toe en parkeren de ene auto in Vries en de andere op de carpoolplaats bij Peize waar we in april geëindigd waren. Het is bewolkt en fris als we de Lieverseweg opstappen.

De etappe begint met een lange klinkerweg

Het is een lange weg en vooral tijdens het eerste stuk passeren er veel auto’s. De weg voert ons door Altena en Lieveren. Stille plaatsjes waar ik nog nooit van gehoord had. Na Lieveren wordt de weg rustiger en leidt de route ons ook zelfs even van de hoofdweg af over een zandweg en langs een riviertje. Kleine bruggetjes lokken de wandelaar verder het bos in maar de routebordjes wijzen weer richting de hoofdweg.

Niet alleen het Jacobspad volgt deze route

Als we over de klinkerweg Langelo naderen valt ons een aankondiging voor glasvezel op die ook in Altena en Lieveren prominent aan het begin van het dorp geplaatst was. Een grote provinciebrede campagne moet de inwoners verleiden om te kiezen voor deze snelle dataverbinding. Elk dorp heeft zijn eigen leus meegekregen: Altena – AltenaTief; Lieveren – Liever glasvezel; Langelo – LangelOnline. Ik ben benieuwd wat deze campagne oplevert.

Na Langelo wachten ons de Langloër Duinen, een natuurgebied dat ik niet kende. Over zandpaden lopen we door bossen en langs akkers. De verwachte duinen blijven in eerste instantie uit. Pas als we Norg naderen wordt het gebied wat heuvelachtiger. De wandelaar heeft hier keus uit allerhande wandelingen, afgaande op het grote aantal verschillende wandelbordjes.

Op een hondenuitlater na komen we echter weinig mensen tegen. Totdat we in de verte een groepje zien zitten dat onmiskenbaar geïdentificeerd kan worden als wandelaars. De drie al wat oudere echtparen gaan gekleed in felgekleurde jassen, wandelbroeken, bergschoenen en rugzakken. Onopvallend kijk ik of zij ook een Jacobspadrouteboekje bij zich hebben. Tot nu toe hebben we nog geen andere pelgrims ontmoet. De langeafstandswandelaars blijken echter het Drenthepad te lopen. Dit streekpad volgt hier dezelfde weg als het Jacobspad.

We komen veel akkers tegen: welk gewas groeit hier?

Vlak voor Norg gaan we aan de kant voor twee fietsers die ons met een enthousiast “hallo wandelaars!” begroeten. Nog geen minuut later passeren dezelfde fietsers weer. “Nog geen twee minuten van de camping en nu al verkeerd gereden” verklaart de lachende vrouw met zachte ‘g’. Wij wensen ze succes en komen niet veel later langs de camping, mooi gelegen in het bos.

In Norg hebben we er 13 kilometer op zitten en is het tijd voor een cappuccino. Het is nog geen terrasweer maar binnen is het ook prima toeven. Norg met de boerderijtjes met rieten daken, de brink en de oude Margarethakerk doet authentiek aan. Op deze woensdag in mei ligt het er vredig bij. Ik kan me goed voorstellen dat deze plaats rust- en natuurzoekende toeristen trekt.

Als we de koffie op hebben en aanstalten maken om weer verder te gaan zien we zes oudere wandelaars in felgekleurde jassen op het terras neerstrijken. We concluderen dat het Drenthepad dus ook door Norg loopt. Toch maar eens uitzoeken waar die route nog meer langsloopt. Drenthe bevalt tot nu toe goed.

Vanaf de brink lopen we al snel het dorp weer uit. Over een verlaten fietspad gaan we richting bos. Het zonnetje is inmiddels doorgebroken en maakt van het groene gras, de gele paardenbloemen en de blauwe lucht een mooi plaatje. Over zand- en bospaden lopen we richting het Noordscheveld. Een voor mij bekende naam maar toch nog nooit geweest.

Als de zon doorkomt lijkt alles mooier

Vlak ervoor kruisen we het Oostervoortse Diep dat we bij Lieveren ook al tegenkwamen. Een strategisch geplaatst bankje lonkt de wandelaar die spijt heeft dat hij geen boek of picknickmand mee heeft genomen. Uitkijkend over het riviertje, de uitgestrekte velden en de bosrand kun je hier heel wat uurtjes doorbrengen. Wat een idyllisch plekje. Als ik in Norg woonde, wist ik het wel!

Oostervoortse Diep

We weten ons uiteindelijk los te rukken van dit plekje en lopen verder langs het Noordscheveld. Heide en grashalmen tot zover het oog strekt. De route loopt volgens het boekje langs de rand van het veld, maar waar we naar rechts zouden moeten afslaan, stuiten we op een hek. Het is duidelijk niet de bedoeling dat je hier langs gaat. De kaart laat nog een paar paden zien en met enige omwegen komen we weer op de route.

Even een pauze bij het Noordscheveld

We laten het Noordscheveld achter ons en lopen over een lang zandpad richting Vries. Het is inmiddels niet alleen zonnig maar ook warm. Met de jassen in de rugzak overbruggen we de laatste kilometers. Vliegen zoemen om ons heen, vlinders fladderen van bloem naar bloem. Het is duidelijk lente. Op de brink in Vries – met oude kerk en bomen ook een mooi plaatje – sluiten we deze etappe af met een ijsje. De eerste tijdens het Jacobspad. Op naar meer Drentse ijsjes!

Benieuwd naar de andere etappes van het Jacobspad Uithuizen – Hasselt? Hier vind je de verhalen over de etappes tot nu toe.