Een jarenlange weg

Over De woestijn van Jorge Baron Biza (1998)

28 jaar nadat ze de eerste stappen heeft gezet om te scheiden is het dan eindelijk zover. Althans, dat denkt Eligia als ze samen met haar bijna ex-man Arón om tafel zit om de papieren te tekenen. De afspraak verloopt echter heel anders. Arón gooit een glas met zwavelzuur in haar gezicht. Langzaam vreet het zuur de huid en onderliggende structuren weg. Samen met zoon Mario spoedt ze zich naar het ziekenhuis. Dat is het begin van een lange weg langs klinieken. Voor zowel moeder als zoon. Arón pleegt kort na deze aanslag zelfmoord.

Zo begint de nu ook in het Nederlands verschenen roman De woestijn van de Argentijnse schrijver Jorge Baron Biza. De woestijn is gebaseerd op een waargebeurd verhaal, namelijk dat van Baron Biza’s eigen familie. Zijn vader Raúl, een bekend figuur in eigen land, is o.a. schrijver, playboy en politicus. Hij brengt met zijn gezin ettelijke jaren door in het buitenland op de vlucht voor de Argentijnse politiek van Juan Perón. In 1964 giet hij daadwerkelijk een glas met zwavelzuur over zijn echtgenote Rosa en schiet zich kort daarna een kogel door het hoofd.

Hoewel de schrijver het altijd ontkend heeft dat dit een autobiografie was, vertoont het veel overeenkomsten met de – gruwelijke – werkelijkheid. En dat is misschien ook waarom de roman het nu zo goed doet, bijna 20 jaar nadat Jorge Baron Biza het boek in eigen beheer uitgaf, omdat geen enkele uitgever er wat in zag. Daarnaast is het het enige boek van de schrijver. In 2001 pleegt hij, net als zijn vader, zijn moeder en zijn zus, zelfmoord.

De lange weg die moeder en zoon in de roman afleggen begint in Argentinië, waar de artsen Eligia na een behandeling van 4 maanden doorverwijzen naar een plastisch chirurg in Milaan. Voor Eligia is het een lijdensweg waarbij aangetaste huid en weefsel worden verwijderd en haar gezicht langzaam wordt gereconstrueerd. Een proces dat jaren in beslag zal nemen.

Mario wijkt niet van haar zijde en leest zijn moeder voor in de kliniek. ‘s Avonds verkent hij Milaan en komt regelmatig dronken terug. Eligia vergelijkt hem met Arón die ook veel dronk. Mario wil hier echter niets van weten. Hij worstelt met zijn familieverleden en zijn relatie tot zijn (dode) vader. Aan de ene kant voelt hij sympathie voor hem, als hij zich voorstelt hoe zijn vader zich zou hebben gedragen in de kliniek. Dit is echter het allerlaatste wat hij wil voelen: “Ik zou de anti-Arón zijn; ik zou op mijn eigen manier sterk zijn, het lot tarten.”

In een bar ontmoet hij de prostituée Dina, waarmee hij bevriend raakt en geleidelijk krijgt hij gevoelens voor haar. Door de worsteling met zichzelf en zijn familieverleden is hij echter niet in staat om ze toe te laten. Hun afscheid eindigt dan ook niet vreedzaam.

Tussen de behandelingen en herinneringen door, schemert de geschiedenis en politieke situatie door van Argentinië. Iets dat Mario, Eligia en Arón aan den lijve ondervonden hebben. Maar ook Italië zelf komt aan bod. Tijdens zijn omzwervingen door het Milaan van de jaren 60 spreekt Mario Italianen die nog groot aanhanger zijn van Mussolini. Il duce maakte volgens hen Italië groot en bestreed de communisten. Helaas dwong Hitler hem ertoe om zich aan zijn kant te scharen. Interessant om dergelijke geschiedenissen te lezen.

Het is een boek over de relatie tussen geest en lichaam, tussen liefde en haat en over de relatie tussen vader en zoon. Dit zijn zaken die los van elkaar staan, maar tegelijkertijd ook met elkaar verweven zijn. Of je het nu wil of niet. Zoals waarschijnlijk vele lezers voor me, zette de heftige familiegeschiedenis van de schrijver me aan tot lezen. Maar hoe verschrikkelijk de gebeurtenissen ook zijn, het boek kon me niet raken. Het zijn te veel losse stukjes verhaal en geschiedenis die op zichzelf interessant zijn, maar als geheel niet voor een wow-gevoel zorgen.

De woestijn wordt tot de beste 25 beste Spaanstalige boeken van de afgelopen 25 jaar gerekend, aldus El País. Maar ik sluit me aan bij Dimitri Verhulst die in het voorwoord bij dit boek zegt:

“Zelfmoord is geen sleutel tot succes. En een afgewezen roman is niet per definitie een meesterwerk. […] Ik heb betere romans gelezen, maar de meeste daarvan ben ik alweer vergeten.”

Met dank aan Uitgeverij Signatuur en A.W. Bruna uitgevers van wie ik een recensie-exemplaar mocht ontvangen van De woestijn.

Advertenties

Winterslaap

Tientallen kilometers snelweg liggen nog voor hem. Misschien wel honderden. Op weg naar het noorden ziet hij de omgeving om zich heen veranderen. Een grijze wereld vouwt zich langzaam om hem heen. De verte wordt opgeslokt door het witte niets. De kale bomen zijn berijpt, aanschouwen zwijgend het langsrazende verkeer. De winter is begonnen.

De meeste campers staan inmiddels opgeborgen in hun winterstalling en zullen voor de lente geen daglicht meer zien. Na een laatste weekendje weg in een zonovergoten herfstweekend hebben ook de laatsten hun taak volbracht. Althans voor dit jaar. Opgeruimd en blinkend gepoetst maken zij zich op voor hun welverdiende winterslaap.

Een enkeling mag mee op avontuur. De winter door, het ijs trotserend. En de sneeuw. En rendieren als het mee zit. Wellicht een eland op zijn tijd. Uitgerust met winterbanden, sneeuwkettingen, een goedwerkende verwarming en ski’s binnen handbereik is hij op weg. De omgeving is veelbelovend. Hier al. Handenwrijvend tuurt de bestuurder in de verte. Hij heeft er zin in.

Een ander is vergeten en had al lang in de winterstalling moeten staan. Op de zaterdagmiddag voor Sinterklaas rijdt de eigenaar – op nadrukkelijk verzoek van zijn vrouw – de familiecamper naar de grote schuur van een boer, een plaats verderop. Was ik maar weer thuis, denkt hij, als hij de snelweg opdraait op de koude, mistige decembermiddag.

In januari 2017 ging ik de uitdaging aan om elke maand een foto te plaatsen met het verhaal erachter. Het onderwerp van de foto kan van alles zijn. Het is maar net wat ik tegenkom in mijn dagelijkse leven. De foto’s met verhaal tot nu toe kun je hier terugvinden. Lijkt het je ook leuk om je foto’s een verhaal mee te geven? Voel je vrij om mee te doen met deze uitdaging. Ik ben heel benieuwd naar jouw gekke, mooie, grappige, abstracte, inspirerende of bijzondere foto (#EMEF).

Jacobspad etappe 11: Echten – Zwarte Dennen

Route: Jacobspad Uithuizen – Hasselt
Afstand: 19 km
Startpunt: Vakantiepark Westerbergen, Echten
Eindpunt: Parkeerplaats Zwarte Dennen, Punthorst

De Hoogeveense vaart als de zon nog schijnt

Op een echte herfstdag in november verzamelen we om 10 uur ’s ochtends op een modderige parkeerplaats in het bosgebied van de Zwarte Dennen. In één auto rijden we naar Vakantiepark Westerbergen, waar we vorig keer geëindigd zijn. Ditmaal zijn we met zijn vieren en beginnen vol goede moed aan deze etappe.

Nadat we de weg verlaten waar het Vakantiepark aan ligt, bevinden we ons al snel aan de Hoogeveense vaart, waar de wind vrij spel heeft. Aanvankelijk schijnt de zon nog volop, maar donkere luchten komen snel dichterbij en onvermijdelijk barst de bui los. Een van mijn medewandelaars is blij, want nu kan hij zijn nieuwe rode poncho testen. De zonnebril die hij opzette toen de zon scheen bij vertrek houdt hij op. Na enig geworstel met de poncho – niet geholpen door de windvlagen – heeft hij hem aan. Hij doet hem de rest van de wandeling niet meer uit. Volgens mij is de poncho goedgekeurd.

De befaamde poncho

Na een natte wandeling langs de vaart steken we via de Ossesluis het water over en komen op beschutter terrein terecht. De Leijenweg is omringd door bomen die de wind tegen houden. Als we onder de A28 doorlopen, is de regen gereduceerd tot enkele druppen. We slaan af en lopen over een fietspad het gehucht Eemten in. De zon is weer tevoorschijn gekomen en de bruinrode bladeren steken fel af tegen de donkere lucht.

Herfstkleuren in november in Eemten

Na het buurtschap Haalweide zien we De Wijk liggen. Via een zandpad – een geliefd paadje onder hondenliefhebbers, merken we – lopen we gedeeltelijk om de plaats heen. Als we afslaan naar het centrum, blijken er grote nesten in de bomen te zitten waar het pad onderdoor loopt. Welke vogels maken hier in het voorjaar weer gebruik van? Er is maar één manier om hier achter te komen.

De enorme nesten

Langs de molen lopen we over de dorpsstraat en strijken neer in een grand café om warm te worden en uiteraard voor de cappuccino. We hebben er 10 km op zitten, koffie gaat er wel in. We timen het net goed. Een fikse regenbui slaat tegen de ramen. Als we verder gaan, leidt de route ons De Wijk uit richting landgoed Dickninge. Het is een mooi pad langs de ijsbaan. De combinatie van zon en donkere luchten leveren prachtige foto’s op.

De ijsbaan bij landgoed Dickninge

Op de site van het Jacobspad stond vermeld dat de route nu om landgoed Dickninge heen loopt in plaats van eroverheen. De route is gedeeltelijk opnieuw bewegwijzerd. We zien geen omleiding maar volgen de bordjes en als die ontbreken slaan we op de gok af in de goede richting. Zonder omwegen komen we uit op de goede route. Zo kan het dus ook. We zijn de vorige etappe al meer dan genoeg verkeerd gelopen!

De Reest vormt de grens tussen Drenthe en Overijssel

Na het landgoed kruisen we het riviertje de Reest en lopen een nieuwe provincie in: Overijssel. De derde en tevens laatste provincie die we zien op het Jacobspad. Via Halfweg lopen we Boswachterij Staphorst in. We worden verrast. De zon laat de herfstbladeren mooi uitkomen en over afwisselend grotere en kleinere onverharde wegen komen we uit bij een meertje met een bankje. Een goede lunchplek besluiten we. De ganzen op het meer zwemmen ongestoord verder als wij ons brood tevoorschijn halen.

Lunch met uitzicht

Na de regenbuien van vanochtend was een bankje in de zon op zo’n plek niet iets wat ik direct verwacht had, maar dat is het leuke van wandelen. Verwacht het onverwachte! Na de lunch lopen we langs heidevelden, kruisen verschillende mountainbikepaden en komen compleet bemodderde mtb-ers tegen. Zij liever dan wij. Het is, ondanks de zon, knap koud.

Als we de recreatieplas Zwarte Dennen zien, weten we dat de auto niet ver meer is. Meer mensen zijn er nog even uitgegaan op deze onverwachts zonnige zondagmiddag. De paden zijn beduidend drukker dan vanochtend. Ook de parkeerplaats is een stuk voller. Met onze modderige schoenen stappen we voorzichtig in de auto en rijden terug naar Echten voor een laatste glimp Drenthe.

In december staat de laatste etappe op de planning. Vanaf de Zwarte Dennen lopen we dan naar Hasselt. Het eindpunt van de route die in januari in Noord-Groningen startte, in de sneeuw. Wie weet hoe de wereld er volgende maand uitziet…

Benieuwd naar de andere etappes van het Jacobspad Uithuizen – Hasselt? Hier vind je de verhalen over de etappes tot nu toe.

Straatgedicht

Om mij heen is niets. Nou ja, niets … Er is een autoweg, een parkeerplaats, weilanden, water, bomen en rails voor zover het oog strekt. Ik wacht. Op een trein met vertraging. “De sprinter naar Amsterdam Centraal vertrekt over 10 minuten” schalt het over het perron. Het handjevol mensen om mij heen wacht geduldig. Op een kluitje onder het afdak. Schuilend tegen de wind en herfstregens.

Tegen de glazen wand van het tegenovergelegen perron strekt een blauw vlak zich uit. Er lijken tekens in te staan, of letters. Te ver weg om er chocola van te maken. Erachter liggen de weilanden. Mistroostig groen achter een blinkende vaart. Dan schuift een geel gevaarte tussen mij en de overkant.

Acht uur later ben ik terug. De grijze lucht hangt nog steeds boven de weilanden. Mensen spoeden zich voor mij de trap af richting parkeerplaats. Het perron is binnen enkele ogenblikken verlaten. Ik sta oog in oog met het blauwe vlak waar inderdaad letters in staan. Ze vormen een gedicht, verspreid over vier ramen. Het oktoberlicht valt door de letters heen. Het geeft de ‘Thuiskomst’ een sombere sfeer.

Dit gedicht van Ida Gerhardt hangt op station Kampen Zuid. Haar uit 1940 stammende woorden verwelkomen de Kampenaren die huiswaarts keren en de bezoekers die toevallig op het station belanden. Gevat in honderden regendruppels leest de stilstaande reiziger over een positieve boodschap die door het seizoen wordt tegengesproken.

Lente was een beter jaargetijde geweest voor dit gedicht, waarin de thuiskomst van de ik-persoon wordt beschreven. Na “zóveel bitt’re jaren” ontvangt de vrouw die in de tuin van het kleine huis aan de rivier aan het werk is, de ik-persoon. Het beschreven landschap met de rivier, het dijkland en de ruime wolkenvluchten zie ik, als ik – letterlijk – door het gedicht heen kijk. De functie en de omgeving van deze plek komen heel mooi samen in dit gedicht.

Wat een uitgelezen locatie voor straatpoëzie.

Thuiskomst

Dit is mijn droom- het kleine huis aan de rivier;
het rusteloze scheren van de zwaluw gaat er
langs dak en raam; de roodborst nestelt bij de vlier.
Een schip zeilt traag voorbij; de bel luidt over ’t water.

En als ik nader waar de dijk zich buigt door ’t land,
richt kort zich op die in de lage tuin gebogen
over de spade staat,-en met de vrije hand
weert zij het helle licht beschuttend van de ogen.

Hoe ken ik dit gebaar, hoe is het mij vertrouwd,
dit sterke opzien van wie daag’lijks naar de lucht en
het wiss’lend, open water turend, rustig oud
werd in dit dijkland en zijn ruime wolkenvluchten.

Er is een scherp herkennen van elkaar en
dan komt zij langs het smalle klinkerpad gelopen,-
maar keert nog terug en stoot de stroeve huisdeur open.
Dit ogenblik-wat tellen zóveel bitt’re jaren?

Ida Gerhardt
Uit: Kosmos
uitgever v/h C.A. Mees 1940

In januari 2017 ging ik de uitdaging aan om elke maand een foto te plaatsen met het verhaal erachter. Het onderwerp van de foto kan van alles zijn. Het is maar net wat ik tegenkom in mijn dagelijkse leven. De foto’s met verhaal tot nu toe kun je hier terugvinden. Lijkt het je ook leuk om je foto’s een verhaal mee te geven? Voel je vrij om mee te doen met deze uitdaging. Ik ben heel benieuwd naar jouw gekke, mooie, grappige, abstracte, inspirerende of bijzondere foto (#EMEF).

Jacobspad etappe 10: Dwingelderveld – Echten

Route: Jacobspad Uithuizen – Hasselt
Afstand: 16 km
Startpunt: Bezoekerscentrum Dwingelderveld, Ruinen
Eindpunt: Vakantiepark Westerbergen, Echten

De Ruiner Aa in de herfst

Op de dag van de derde herfststorm van dit seizoen wandelen we alweer de tiende etappe van het Jacobspad. De voorspellingen zijn niet al te best maar, doorgewinterde wandelaars als we zijn, gaan we gewoon op pad. Uiteindelijk valt het altijd weer mee, is onze ervaring. En dat blijkt vandaag ook zeker het geval.

We zijn met zijn vijven, waaronder weer een nieuwe medewandelaar. Het Jacobspad wordt steeds populairder! We starten op de parkeerplaats van bezoekerscentrum Dwingelderveld. Begeleid door een paar pittige buien lopen we de weg af richting Ruinen, maar slaan al snel af op een fietspad dat ons langs molen De Zaandplatte voert.

Molen De Zaandplatte

Tegen de (op dat moment) blauwe lucht torent de molen boven ons uit. Ervoor zien we een bordje staan dat we nog niet eerder zagen. Het ANWB bordje markeert de kinderfietsroute Volg het Vossenspoor. ‘Opdracht’ staat eronder. Wat een leuk idee! Niet alleen kunnen kinderen hun eigen fietsroute volgen, ook zijn er opdrachten aan verbonden. Het blijkt voor kinderen van 6 tot 12 jaar te zijn. Bij de route hoort een speciaal boekje met verhalen, tekeningen en opdrachten. Op deze website vind je meer informatie.

Een fietsroute speciaal voor kinderen

Na de molen is Ruinen niet ver meer. Via Engeland lopen we het dorp binnen. Er zijn weinig mensen op straat en de horeca lijkt gesloten. Bij de Mariakerk blijkt het restaurant toch open te zijn. Hier genieten we van de bijna traditionele cappuccino met appeltaart. We zitten half buiten op een overdekt terras en krijgen zo nog een beetje een terrasgevoel, eind oktober. Heerlijk!

Na de koffie lopen we Ruinen uit. Langs de rand van het dorp vervolgen we onze weg, totdat we afslaan op het Rietepad. We steken we de Ruiner Aa over, wat mooie plaatjes oplevert. We lopen door Hees en buigen dan af naar Boswachterij Ruinen.

We naderen Boswachterij Ruinen

Als we de N375 oversteken staan we vrijwel gelijk in het bos. Op het kaartje lijkt de route zo simpel: alsmaar rechtdoor en dan het heideveld met watertje rechtsom nemen. In de praktijk blijkt dit toch niet zo gemakkelijk te zijn. Zoals wel vaker gebeurde afgelopen jaar in de bosrijke omgevingen op het Jacobspad, raken we wederom de weg kwijt. We denken dat we het heideveld met meertje nog wel gevonden hebben. We lunchen in ieder geval aan de oever van een idyllisch vennetje. Hier genieten we van het inmiddels traditionele lekkers dat een van de wandelaars elke etappe meeneemt. In dit geval was het overheerlijke baklava.

Als we weer verder lopen blijkt een paar meter van ons bankje het pad versperd door een slang. Nou ja, slangetje. Een hazelworm, concludeert een medewandelaar, maar de tekening op zijn rug doet ons toch twijfelen. We maken snel een foto en de slang in kwestie wordt later door de boswachter in het bezoekerscentrum Dwingelderveld geïdentificeerd als ringslang. Onze eerste slang tijdens het Jacobspad!

De slang in kwestie!

Na deze ontmoeting vervolgen we het pad, maar twijfelen over de juiste weg. Met behulp van de OsmAnd-app van een medewandelaar en de kompaskwaliteiten van een andere denken we de goede richting op te lopen, hoewel het ontbreken van de Jacobspadmarkering niet heel geruststellend is. We worstelen ons door een boom die dwars over de weg is gevallen en komen uiteindelijk uit bij de fietsvariant van het Jacobspad. We zitten in ieder geval weer op de route. Met wat meer kilometers in de benen dan gepland, komen we op het Commissaris Cramerpad de wandelvariant weer tegen. We zijn weer op de goede route. Over modderige paden vervolgen we het pad.

De wandelvariant gaat over modderige paden

Na de spoorwegovergang duiken we al snel weer het (voor vandaag laatste) bos in. Via allerlei opstapjes over prikkeldraad denken we het pad weer te vinden. Maar de markering blijkt al snel niet meer aanwezig. We zigzaggen door het bos over de met bladeren bedekte bodem in wat we denken dat de juiste richting is. Het eindpunt van deze etappe is vakantiepark Westerbergen en op een gegeven moment zien we inderdaad huisjes verschijnen. Maar ja, welke kant moeten we nu op? We gaan er maar vanuit dat de aflopende huisnummers ons wel naar de uitgang van het park leiden. Helaas blijkt dit niet het geval. Wederom biedt de OsmAnd-app uitkomst op dit toch best wel grote vakantiepark in het bos.

Het pad is nauwelijks te onderscheiden

Bij de parkeerplaats spreken we, onder het genot van de overgebleven baklava, de data af voor de laatste twee etappes van het Jacobspad. Als het goed is, komen we half december in Hasselt aan. Het einde komt in zicht!

Benieuwd naar de andere etappes van het Jacobspad Uithuizen – Hasselt? Hier vind je de verhalen over de etappes tot nu toe.

Westerborkpad etappe 1: Amsterdam CS – Amsterdam Muiderpoort

Route: Westerborkpad
Afstand: 10 km
Startpunt: Station Amsterdam Centraal
Eindpunt: Station Amsterdam Muiderpoort

Een typisch Amsterdams plaatje op de Kloveniersburgwal

Aanleiding
Enkele maanden geleden liepen we met het Jacobspad langs Voormalig Kamp Westerbork en kwamen daar de markering tegen van een ander langeafstandspad. De blauw-rode (en de nieuwe rood-witte) bordjes met een gestileerd prikkeldraadstukje bleken te verwijzen naar het Westerborkpad. Een langeafstandswandeling die de route volgt die de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog bij deportatie aflegden vanuit de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam naar Kamp Westerbork. Het pad is slechts één kant op gemarkeerd omdat er weinigen terugkwamen. Deze route langs historische sporen en gedenkplaatsen sprak ons aan en we bestelden het boekje.

Boekwinkel en stamcafé
Op een herfstige dag in oktober wandelen we de proloog en de eerste etappe zoals deze in het boekje staan. Ook de bijbehorende app hebben we op onze telefoon staan. Naast kaartjes van de verschillende etappes bevat de app ook geluidsfragmenten. Op bepaalde plekken wordt het verhaal bij die plek verteld. Wie woonden er, wat is er gebeurd, wat is hun verhaal? Na nog geen 100 meter na ons startpunt op Amsterdam CS is het eerste fragment al te beluisteren. We zetten het volume wat harder en wandelen al luisterend verder.

Bij Amsterdam horen natuurlijk de duiven

De route slaat af richting de grachten en we zien bekende namen als Brouwersgracht, Keizersgracht en Prinsengracht voorbijkomen. Zigzaggend doorkruisen we de grachtengordel en komen door kleine straatjes met leuke winkeltjes en koffiezaakjes die je eigenlijk zou moeten onthouden voor een volgende keer. Via het Anne Frank Huis, waar al een flinke rij staat en de Westertoren komen we uiteindelijk weer bij de Herengracht. Hier nemen we een klein omweggetje naar de American Book Center, een boekhandel waar ik altijd even langs ga als ik in Amsterdam ben. Dit keer heb ik een heel lijstje Engelse boektitels bij me, waarvan ik hoop er een paar te bemachtigen.

Een half uur later en helaas slechts één boek rijker, verlaten we de winkel en pikken de route weer op. Het is lunchtijd en we besluiten een broodje te eten bij het ‘stamcafé’ (Café de Jaren) van mijn medewandelaar die een tijdje in Amsterdam gestudeerd heeft. De buien die aanvankelijk nog meevallen volgen elkaar nu steeds sneller op. Een droog en warm onderkomen komt nu zeker als geroepen.

Bezienswaardigheden
Na de lunch in het oude, lichte pand vervolgen we onze route en komen door de Oudemanspoort waar slechts één boekenkraampje herinnert aan de grote boekenmarkt die hier anders staat. Langs het verzetsmonument en de Stopera, komen we bij het Waterlooplein uit. Nadat we de Dokwerker gepasseerd zijn, is het tijd voor onze volgende stop.

De Dokwerker aan het Jonas Daniël Meijerplein

We komen namelijk langs het Joods Historisch Museum, gevestigd in de Grote Synagoge. Sinds een paar dagen worden hier de schilderijen van Charlotte Salomon (1917-1943), een Joodse kunstenares uit Berlijn, geëxposeerd. Ik las vorige maand het boek Charlotte (2014) van David Foenkinos over haar leven en ben sindsdien benieuwd naar haar werk. Nu we er toch langs komen, kunnen we mooi e.e.a. combineren. Mijn indruk van de tentoonstelling lees je hier.

Het Joods Historisch Museum is gevestigd in de Grote Synagoge

Een bijzondere ervaring en een heerlijke (koosjere) amandelbolus rijker vervolgen we onze weg. We passeren de Portugese Synagoge, lopen langs Artis en het Auschwitzmonument en komen uit bij de Hollandsche Schouwburg, het einde van de proloog en het begin van de eerste etappe. Met ons ticket van het Joods Historisch Museum hebben we hier gratis toegang.

Het Auschwitzmonument (Spiegelmonument) in het Wertheimpark

We bezoeken de tentoonstelling en staan stil bij de enorme rij met achternamen van mensen die niet meer teruggekomen zijn. Dan komt het wel dichtbij. De mevrouw aan de balie pakt, als ze hoort dat we het Westerborkpad lopen, haar stempel en stempelkussen. Veel wandelaars willen graag een aandenken aan dit beginpunt van het Westerborkpad en ook in ons boekje prijkt nu een stempel.

De Hollandsche Schouwburg, officieel beginpunt van het Westerborkpad

Oosterpark en Transvaalbuurt
Na de Hollandsche Schouwburg komen we langs het Tropenmuseum en slaan af het Oosterpark in. De app blijkt achteraf een andere route te geven dan het boekje, maar het beeldje van de Titaantjes van Nescio maakt die weg ook de moeite waard. Hierna duikt de route de Transvaalbuurt in. Voor de Tweede Wereldoorlog kende deze wijk veel Joodse inwoners. In 1941 wordt de buurt aangewezen als ‘Judenviertel’ waardoor veel Joodse gezinnen noodgedwongen hier naartoe moesten verhuizen. Twee jaar later is het beeld compleet anders. Door razzia’s wonen er na juni 1943 nauwelijks nog Joden in de wijk.

De regen maakt dat de wijk er nu mistroostig uit ziet. Er zijn weinig mensen op straat. We wandelen verder en komen uiteindelijk uit bij het Muiderpoortstation, ons eindstation van deze eerste etappe. De wandeling was kort voor ons doen, slechts 10 km. Maar er was zoveel te zien, zoveel te bezoeken, je komt langs allerlei historisch interessante plekken dat we moeite moesten doen om weer een beetje op tijd op Station Muiderpoort te zijn. Eigenlijk zou je dit eerste gedeelte van het Westerborkpad in twee dagen moeten doen. Maak er een weekendje Amsterdam van en bezoek de interessante bezienswaardigheden onderweg.

In de trein terug

Markering en de app
De route is, zoals we bij Kamp Westerbork zagen, inderdaad gemarkeerd, maar onderweg hebben we lang niet altijd de markering kunnen vinden. Dit is ook lastig in een drukke stad met veel plekken waar de sticker of het bordje geplaatst kan worden. Dat is althans onze ervaring. Ook het Jacobspad was in de veel kleinere stad Groningen nauwelijks gemarkeerd. Wandelaars doen er daarom goed aan om het boekje en liefst ook de app mee te nemen.

Als je de GPS inschakelt op je telefoon, laat de app zien waar je bent. Je hoeft enkel het streepje van de route te volgen. Helaas was de app niet heel stabiel. Na het maken van een foto met de telefoon of openen van een andere app moest de kaart opnieuw geladen worden. Als dit niet lukte moest de app zelf opnieuw opgestart worden. Vervelend, maar voor ons geen probleem, gelukkig hadden we ook het boekje nog. Wellicht dat een update voor verbetering zorgt.

Benieuwd naar de andere etappes van het Westerborkpad? Hier vind je de verhalen over de etappes tot nu toe.

Graphic novel avant la lettre

Vorige maand las ik Charlotte (2014), een werk van de Franse schrijver David Foenkinos. Ik was onder de indruk. Niet alleen van de schrijfstijl maar ook van het verhaal, van het leven van de jonge Joodse kunstenares Charlotte Salomon in een roerige tijd. Toen ik het boek digitaal dichtsloeg bleef ik ademloos achter, en benieuwd. Zouden haar schilderijen ergens geëxposeerd worden?

Het toeval wil dat 2017 het 100ste geboortejaar is van Charlotte Salomon. Een jaar voor haar dood voltooide ze haar levenswerk Leven? of theater?. Het Joods Historisch Museum (JHM) in Amsterdam beschikt over de originele gouaches (waterverfschilderijen) uit het boek. Sinds 20 oktober zijn deze werken te zien in de kelder van het museum. We onderbraken de eerste etappe van het Westerborkpad, dat langs het museum loopt, om de schilderijen te zien.

Kort het verhaal van Charlotte. In 1917 wordt ze geboren in Berlijn. In de familie van haar moeder is zelfmoord gemeengoed en zit de ‘waanzin’ in de genen. Haar oma, tante, maar ook haar moeder komen op deze manier aan hun einde. Charlotte is dan acht en ze groeit op als een meisje dat veel op zichzelf is. Haar vader hertrouwt en Charlotte en haar stiefmoeder kunnen het goed met elkaar vinden. Charlotte blijkt een tekentalent maar ondervindt hinder van de steeds strengere regels voor Joden in het fascistische Duitsland van de jaren 30. Onverwachts wordt ze toch aangenomen bij de kunstacademie en brengt daar een paar jaren door.

Vlak voor de oorlog ontvlucht ze Duitsland naar haar grootouders, die in Zuid-Frankrijk verblijven. Hier pakt ze het schilderen weer op, kunst is haar houvast in deze onzekere tijden. Ze schrijft en schildert haar levenswerk, leert de liefde (weer) kennen, maar vanuit hier vertrekt ze ook op haar laatste reis. Naar Auschwitz, 26 jaar oud en 5 maanden zwanger.

Haar levenswerk overleeft de oorlog en komt in Amsterdam terecht, waar haar vader en stiefmoeder de oorlog hebben overleefd. Het is een autobiografisch verhaal, rijkelijk voorzien van gouaches (bijna 800 stuks) en muziek. De ‘graphic novel avant la lettre’ (zoals Uitgeverij Cossee het noemt) is nu voor het eerst integraal tentoongesteld. De schilderijen hangen genummerd naast elkaar en gaan als een slinger door de expositieruimte. Het past ternauwernood. De tekst uit het boek is eronder in het Nederlands te lezen. Voor de Engels- en Franssprekende bezoeker zijn ook boekjes in die taal beschikbaar met de integrale tekst.

De belangstelling is groot op deze herfstachtige zondag. De expositie is drie dagen oud. Samen met geïnteresseerden schuifel ik langs de schilderijen tegen de gele achtergrond. Aanvankelijk zijn de werken gedetailleerd, later worden het steeds meer schetsen. Helemaal aan de andere kant van de ruimte eindigt het boek met de woorden “Leben oder Theater?” weergegeven op de rug van de hoofdpersoon.

Naast dit laatste schilderij zit een deur die toegang geeft tot een korte route naar het museumcafé. In die gang krijgt de bezoeker nog de kans zijn of haar mening te geven over de geëxposeerde werken van Salomon. Wat blijft u bij? Wat is u opgevallen? Een mevrouw is druk bezig haar mening op te schrijven. Wij lopen door en proberen in het café een warme – volgens de Joodse spijswetten bereide – amandelbolus die heerlijk smaakt bij de cappuccino.

Voor wie wil kan het hele boek lezen, daar in de kelder van het museum. Je moet er dan wel een paar uurtjes voor uit trekken. Ik kies ervoor om het lijvige werk te kopen in de museumwinkel. Een mooie ingebonden editie met alle schilderijen. Eigenlijk geen werk om tijdens een wandeltocht mee te nemen (er staan ons die middag nog een aantal kilometers Westerborkpad te wachten). Maar ja, het werk stond, sinds ik de novelle van Foenkinos las, hoog op mijn nog te lezen-lijst. En wat is nu een betere plaats om het levenswerk van Charlotte Salomon te kopen dan in het museum waar haar werken al lange tijd verblijven – en nu integraal  tentoongesteld worden?

Ook benieuwd naar gouaches en het bewogen leven van Charlotte Salomon? De expositie in het Joods Historisch Museum is nog te zien tot en met 25 maart 2018. Wil je nu al meer lezen over het boek? Het Joods Cultureel Kwartier heeft een prachtige interactieve website gemaakt waar je het hele werk kunt lezen, zien en horen. Alle gouaches zijn hier te bekijken, je kunt de oorspronkelijke tekst lezen, inclusief vertalingen. En wat mij erg aansprak is dat je ook muziekfragmenten kunt beluisteren die in het boek beschreven zijn. Zo komt de tijd waarin Leven? of Theater? is geschreven wel heel dichtbij.

Huisjes

Je ziet ze steeds meer de laatste tijd. In alle soorten, maten en kleuren. Het lijkt wel een rage te worden. Aan de schuttingen, in de bomen, aan de huizen, zelfs in de huizen. Soms eentje, vaker meerdere. Hele rijtjes, complete woonwijken bevolken het straatbeeld.

Maar het zijn niet alleen de bevolkte gebieden waar deze trend zich verspreidt. Ook de bossen gaan mee met de laatste hype. Kijk maar eens omhoog, de volgende keer dat je door een kleine of grotere verzameling bomen loopt. Vogelhuisjes zo ver het oog reikt.

Als vogel zou ik een beetje in de war raken. Welk huisje had ik ook al weer gehuurd voor dit seizoen? Met de gekleurde exemplaren, af en toe zelfs voorzien van een motiefje, is dit nog niet zo’n probleem. Maar in het bos zijn ze allemaal groen, of bruin. En de bomen zijn ook allemaal groen, en bruin. Vind dan maar eens je optrekje terug.

In de bossen van Landgoed Den Alerdinck heeft men hier wat op gevonden. Simpel en doelmatig zijn de huisjes voorzien van een huisnummer. Eigenlijk zoals het in de mensenwereld ook werkt. Het enige wat de koolmees, pimpelmees, of ander gevederd medewezen hoeft te doen, is het nummer van zijn eigen huisje onthouden. Eitje.

In januari 2017 ging ik de uitdaging aan om elke maand een foto te plaatsen met het verhaal erachter. Het onderwerp van de foto kan van alles zijn. Het is maar net wat ik tegenkom in mijn dagelijkse leven. De foto’s met verhaal tot nu toe kun je hier terugvinden. Lijkt het je ook leuk om je foto’s een verhaal mee te geven? Voel je vrij om mee te doen met deze uitdaging. Ik ben heel benieuwd naar jouw gekke, mooie, grappige, abstracte, inspirerende of bijzondere foto (#EMEF).

Jacobspad etappe 9: Terhorst – Dwingelderveld

Route: Jacobspad Uithuizen – Hasselt
Afstand: 18 km
Startpunt: Terhorst, parkeerplaats buiten het dorp aan het Koninginnepad
Eindpunt: Bezoekerscentrum Dwingelderveld, Ruinen

Het Moordenaarsveen aan het begin van de Kraloër Heide

Bij het beantwoorden van de vragen van de Wandelen-tag schreef ik dat het beste wandelweer voor mij 20 graden en een zonnetje is. Tijdens de vorige Jacobspad-etappe in augustus waren deze omstandigheden aanvankelijk ver te zoeken. De september-etappe is echter zonovergoten. En 20 graden. Het ideale wandelweer dus voor een etappe die eigenlijk vrijwel alleen door natuur en over onverharde paden gaat.

De heide staat nog volop in bloei

We starten met zijn vieren, waaronder één wandelaar die nog niet eerder meeliep. Hij had de foto’s van de ‘incidentele’ koffie met appeltaart gezien en wilde graag deel uitmaken van die ervaring (en uiteraard meewandelen). Hij bleek een enthousiaste wandelaar die na deze etappe de smaak te pakken heeft. De oktober-etappe staat al in zijn agenda.

Vanaf de parkeerplaats in Terhorst lopen we vrijwel gelijk over een zandpad en na een paar honderd meter al midden tussen de bloeiende heide van het Terhorsterzand. Nog bedauwd van een frisse nacht levert het een mooi plaatje op. Ook de paddenstoelen zijn ruimschoots aanwezig. Het is met recht een mooie herfstdag.

Langs Camping De Bosrand lopen we naar het enige plaatsje van deze etappe, Spier. Hier komen we er niet onderuit om weer zo’n foto met koffie en appeltaart te ensceneren. Wij, de ervaren Jacobspadwandelaars, vinden dat overigens geen enkel probleem. Misschien is dit – nu de herfst zijn intrede doet – wel het laatste terrasje van het Jacobspad.

Spier: een plaatsnaam die ik, sinds we het Jacobspad in januari begonnen, tegenkwam op de borden langs de A28. Daar lopen we ook ooit langs, dacht ik dan. Nu was het zover, na 8,5 etappe staan we in Spier. Het ooit is heden geworden.

Na de koffie wandelen we richting diezelfde A28 en slaan een paadje met het bordje voetpad in. Opeens lopen we vlak langs de snelweg, slechts een slootje en een groenstrook scheidt ons van het voortrazende verkeer. Via een trap komen we uiteindelijk op een viaduct over de weg uit en lopen langs de Van der Valk waar ik afgelopen maanden zo vaak langs reed.

De A28 waar ik regelmatig overheen reed

Vlak hierna duiken we boswachterij Dwingeloo in en lopen met veel afslagen door bos en heideveld. Met dit weer een plaatje. De routeaanduidingen zijn niet overal even talrijk en zonder boekje en GPS waren we gegarandeerd de weg kwijtgeraakt. Bij een bankje in de zon stoppen we voor de lunch. Ons uitzicht is een uitgestrekt heideveld. In de verte zien we de fietsers van de fietsvariant van het Jacobspad.

Hierna volgen lange rechte wegen die naar de Dwingeloosche en Kraloër Heide leiden. We lopen langs een schaapskooi en komen steeds meer fietsers, wandelaars en ook een huifkar tegen. En geef ze eens ongelijk. Na het weer van afgelopen weken is dit een cadeautje waar we niet meer op gehoopt hadden. De Kraloër Heide is groot, uitgestrekt maar ook enigszins kaal. De bloeiende heide hebben we achter ons gelaten.

Een kilometerslang zandpad doorsnijdt de Kraloër Heide

Na een kilometerslang zandpad bereiken we weer het bezoekerscentrum Dwingelderveld waar we die ochtend één van de twee auto’s achterlieten. De parkeerplaats is een stuk drukker geworden. Voor het bord van het bezoekerscentrum willen we een foto maken van ons vieren. Eén van mijn medewandelaars vraagt een oudere man met zijn handen vol plantjes. Hij twijfelt geen moment, zet de plantjes neer en neemt vier foto’s. Vervolgens grijpt hij deze kans aan om zijn Amerika-ervaringen te delen. Hij en zijn vrouw zijn net terug van twee weken westkust en hij vond het geweldig. Twee van mijn medewandelaars kunnen meepraten over dit gebied, waardoor de man alleen maar enthousiaster wordt.

Het bewuste bord

Met moeite kunnen we ons losrukken. De man moet eigenlijk ook weer verder met de voorbereidingen voor de streekmarkt van morgen bij het bezoekerscentrum. Wij maken dankbaar gebruik van de mogelijkheid om in het bezoekerscentrum een boerderij-ijsje te halen. Op een bankje in de schaduw genieten we van deze plaatselijke lekkernij en evalueren de wandeling. Hij is te scharen onder een van de mooiste etappes die we tot nu toe gelopen hebben. Het perfecte wandelweer hielp ook een handje.

In oktober duiken we boswachterij Ruinen in voor een van de laatste etappes voor Hasselt.

Benieuwd naar de andere etappes van het Jacobspad Uithuizen – Hasselt? Hier vind je de verhalen over de etappes tot nu toe.

Ever tried to climb this?

Ever tried to climb this? vroeg een onbekende. Hij of zij had in een duidelijk leesbaar handschrift zijn vraag achtergelaten op een stalen constructie die de overkapping van het perron ondersteunde. Mijn antwoord was een volmondig Nee! En ik ga er vandaag ook niet aan beginnen, voegde ik er in gedachten aan toe.

Het is woensdagochtend, midden-augustus en stralend weer. Een uur daarvoor was ik vanuit een klein Noord-Duits plaatsje op de trein gestapt naar Hamburg, in de hoop daar tickets te bemachtigen richting Nederland. De Deutsche Bahn medewerkster had meegedacht en via 5 overstappen zouden ik en mijn volgeladen fiets in Nederland geraken. Die dag nog. Regionalbahn was het toverwoord. Met een cappuccino-to-go en een zoet broodje wachtte ik op mijn trein richting Bremen.

Ever tried to climb this? Ik had er überhaupt niet over nagedacht dat je deze constructie ook zou kunnen beklimmen. Maar voor de avonturier onder ons is het waarschijnlijk een koud kunstje. Erg ver kom je echter niet. Binnen een paar meter kom je bij het dak. Het uitzicht is niet veel beter dan hier beneden. Treinen, rails, reizigers en af en toe een vakantiefietser.

Wie was de onbekende vragensteller? Heeft hij de constructie echt beklommen? Of is het niet verder gekomen dan een gedachte? Een wachtende reiziger, aan het einde van de dag. Hij (het is vast een ‘hij’) komt uit zijn werk en is op weg naar huis. Zoals elke dag neemt hij zijn vertrouwde plekje in, naast de constructie. Hij staart voor zich uit, zijn gedachten mijlenver weg.

Een jongetje huppelt langs aan de hand van zijn moeder. “Mag ik daarop klimmen, mama?” vraagt hij en hij wil al naar de constructie toelopen. “Nee joh”, zegt zijn moeder, “dat is niet om in te klimmen. Dit is een station, geen speeltuin.” Moeder en zoon lopen verder, maar hebben iets wakker gemaakt in de wachtende reiziger. Hij bekijkt de constructie met hele andere ogen.

Uit zijn tas pakt hij een viltstift en schrijft zijn gedachte op. In het Engels … eigenlijk vrij ongebruikelijk voor een Duitser.

Dus misschien was de vragensteller wel een heel ander persoon. Een Amerikaanse toerist op doorreis, een baldadige internationale student die daadwerkelijk naar boven is geklommen. Of wellicht een vakantiefietser die die dag op zijn tweede station aanbeland was en nog vele treinen in het verschiet had … en vele wachttijden.

Wie het ook was, er rest nu slechts een vraag. Een vijfwoordenzin die mensen op ideeën brengt, ze aanspoort om anders naar hun omgeving te kijken en zelfs bloggers inspireert.

In januari 2017 ging ik de uitdaging aan om elke maand een foto te plaatsen met het verhaal erachter. Het onderwerp van de foto kan van alles zijn. Het is maar net wat ik tegenkom in mijn dagelijkse leven. De foto’s met verhaal tot nu toe kun je hier terugvinden. Lijkt het je ook leuk om je foto’s een verhaal mee te geven? Voel je vrij om mee te doen met deze uitdaging. Ik ben heel benieuwd naar jouw gekke, mooie, grappige, abstracte, inspirerende of bijzondere foto (#EMEF).