Op zoek naar identiteit in Nederlands-Indië

Over Gebleekte ziel van Reggie Baay (2012)

gebleekte ziel reggie baay.jpgEindelijk weer eens een roman over Nederlands-Indië. Het is een lange tijd geleden dat ik een boek gelezen heb over de voormalige Nederlandse kolonie. Tijdens mijn studie heb ik voor een vak veel van deze zogenaamde (post)koloniale romans gelezen. Bekende schrijvers als Louis Couperus en Hella Haasse passeerden de revue, maar ook de boeken van Bep Vuijk, Augusta de Wit en G.J.P. Valette stonden op de lijst. Wat mij nog het meest bijgebleven is van deze specifieke boeken is dat de onbekende krachten, de geheimzinnigheid van Nederlands-Indië, de zogenaamde goena goena in al deze boeken terugkwam, in meer of mindere mate. Vaak in combinatie met de historische of psychologische confrontatie tussen Oost en West. Of het nu gaat om onverklaarbare gebeurtenissen die toegeschreven worden aan geesten, of de beschrijving van de natuur. Iets straalt een geheimzinnigheid uit. De Haagse roman Van oude mensen de dingen die voorbijgaan (1906) van Louis Couperus verandert op slag van toon en sfeer als er een flashback komt naar Nederlands-Indië.

In Gebleekte ziel speelt deze mystiek ook een rol, maar is ondergeschikt aan het hoofdthema van het boek: de confrontatie tussen Oost en West, de Europeanen tegenover de inlanders. Dit boek is gebaseerd op historische feiten en speelt zich af rond de eeuwwisseling van de 19e naar de 20e eeuw. De lezer volgt hoofdpersoon Nyoman Darma, zoon van een verbannen Balinese vorst. Op zeventienjarige leeftijd wordt hij door het koloniale bestuur naar Nederland gestuurd om een opleiding tot onderwijzer te volgen. De eigenlijke reden is om hem te ‘bleken’, te verhollandsen. Door hem los te weken van zijn inheemse identiteit zal hij geen gevaar meer vormen voor de koloniale overheerser.

De vier jaar die Nyoman doorbrengt in ‘het nietige vaderland’ werpt z’n vruchten af. Na terugkeer in Indië voelt hij zich niet meer echt inlander, maar ook geen blanke. Vertwijfeld zoekt hij een plek in de koloniale maatschappij van Bandoeng. Beide kanten trekken en hoewel Nyoman niet gelooft in de goena goena raadpleegt hij toch op een gegeven moment een doekoen (een inheemse ‘dokter’ aan wie magische krachten worden toegedicht). Deels om het huispersoneel gerust te stellen, deels uit angst voor de bedreigingen (baat het niet dan schaadt het niet). De zaken die hij daar gekocht heeft, worden aan het einde van de roman als bewijs gezien van zijn inlander-zijn en zijn opstandige gedrag tegen de belanda (Hollander).

De taal in het boek sluit goed aan bij de stijl van de krantenartikelen die indertijd verschenen zijn over deze geschiedenis. Je waant je daardoor in een ‘fin de siècle-roman’. Mede door de laatste pagina’s deed dit boek me ook sterk denken aan Max Havelaar van Multatuli. Weet, lezer,

“dat in de kolonie Nederlands-Indië het onrecht regeert uit angst voor een streven dat men niet begrijpt of niet begrijpen wil. Weinigen lijken te beseffen dat daarmee de afstand en de woede niet wordt verkleind maar juist vergroot. Tot, vrees ik, uiteindelijk de afstand onoverbrugbaar en de woede onbeheersbaar zal zijn.”

Reggie Baay kende ik van de artikelen over Nederlands-Indische literatuur, dit is echter de eerste roman die ik van hem lees. Met veel plezier heb ik mij weer laten meevoeren naar het archipel hier ver vandaan, ver van het nietige Holland. “Indië is […] een heel bijzondere wereld.”

Dit boek telt mee voor de uitdaging Ik lees Nederlands! 2014

Advertenties

6 gedachtes over “Op zoek naar identiteit in Nederlands-Indië

  1. Het boek staat al enige tijd op mijn verlanglijstje. Door jouw bespreking weet ik zeker dat ik het wil lezen. Baays roman ‘De ogen van Solo’ vond een mooie roman en zijn boek ‘De njai’ was erg interessant.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s